Gıda zehirlenmesi ve ishalde serum: evde mi, hastanede mi?

1. adım: Hangi belirtilerde 112'yi aramalı?

Serumu düşünmeden önce şu listeye göz atın. Aşağıdakilerden biri bile varsa en yakın hastanenin acil servisine gidin ya da 112'yi arayın. Evde serum randevusu almayın, geçer mi diye de beklemeyin.

• Dışkıda veya kusmukta kan, ya da siyah, katran gibi dışkı
• Yüksek ateş veya titremeyle gelen, düşmeyen ateş
• Şiddetli karın ağrısı ya da geçmeyen, giderek artan ağrı
• Ciddi sıvı kaybı belirtileri: çok az idrar veya hiç idrar yapamama, baş dönmesi ya da bayılma, bilinç bulanıklığı veya alışılmadık uyku hali, ağız ve dilde belirgin kuruluk, hızlı kalp atışı
• Saatlerdir hiçbir sıvının, küçük yudumların bile midede kalmaması
• Şikâyetlerin yabani mantar yedikten sonra başlaması ya da çamaşır suyu, temizlik ürünü, tarım ilacı gibi bir kimyasaldan şüphelenmeniz
• Aynı yemeği yiyen birkaç kişinin ağır hasta olması ve birinde bulanık ya da çift görme, göz kapağında düşme, yutkunma veya konuşma güçlüğü, kas güçsüzlüğü olması. Bu nadirdir ama botulizm olabilir ve hemen hastane gerekir.

Hastaneye giderken nelere dikkat etmeli?

Hastanın başı dönüyorsa veya bilinci bulanıksa araba kullanmasına izin vermeyin. Güvenle götürebileceğinizden emin değilseniz 112'yi arayın. Mantar ya da kimyasal zehirlenmesi şüphesinde yolda Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayıp bilgi de alabilirsiniz.

Yanınıza şunları alın: hastanın kullandığı ilaçların listesi, kabaca bir zaman çizelgesi (ne zaman başladı, en son ne zaman idrara çıktı, ne kadar sıvı içip tutabildi) ve elinizdeyse şüphelendiğiniz yiyeceğin ambalajı. Acilde zaman kazandırır.

2. adım: Hafif belirtilerde bile kimler doktora gitmeli?

Aynı mide rahatsızlığı biri için basit bir şeydir, bir başkası için ise gerçek bir risk. Bazı kişiler sıvıyı daha hızlı kaybeder ya da belirgin bir uyarı olmadan kısa sürede ağırlaşabilir. Bu kişilerde hafif görünen bir tablo bile doktor, aile sağlığı merkezi veya hastane tarafından değerlendirilmelidir. Onlar için ilk adım evde serum değildir.

• Bebekler ve küçük çocuklar
• Yaşlılar
• Hamileler
• Diyabet (şeker) hastaları
• Böbrek veya kalp hastalığı olanlar
• Bağışıklığı zayıf olanlar: kemoterapi alanlar, organ nakli olanlar, uzun süre kortizon kullananlar gibi

Gıda zehirlenmesinde çocuğa evde serum takılır mı?

18 yaş altındaki hiç kimseye serum takmıyoruz. Çocukta kusma veya ishal varsa aile hekiminizi ya da bir çocuk doktorunu arayın, eczaneden çocuklar için hazırlanmış ağızdan sıvı-tuz karışımı alın. Bebeğin bezi her zamankinden az ıslanıyorsa, çok uykuluysa, hiç içmiyorsa ya da yukarıdaki listeden herhangi bir belirti varsa vakit kaybetmeden hastaneye gidin.

3. adım: Hafif gıda zehirlenmesi evde nasıl geçer?

Acil belirti yoksa ve hasta olan kişi sağlıklı bir yetişkinse çoğu zaman evde bakım yeterlidir. Hafif gıda zehirlenmesi genellikle bir ila üç günde düzelir. Amaç basit: Vücuda giren sıvı, kaybedilenden fazla olsun.

• Herhangi bir eczaneden ağızdan sıvı-tuz karışımı (ORS) alın ve kutunun üstünde yazdığı gibi hazırlayın. Sadece su, kaybedilen tuzları yerine koymaz.
• Birkaç dakikada bir küçük yudumlar için. Bulantı varsa kaşık kaşık başlayın, yavaş yavaş artırın.
• İshal sürse de içmeye devam edin. Gazlı içecekler, enerji içecekleri ve şekerli meyve suları ishali artırabilir, uzak durun.
• Dinlenin. İştah gelince hafif yiyeceklerle başlayın: pirinç lapası, kızarmış ekmek, çorba, muz, sade yoğurt.
• Antibiyotiği yalnızca doktor yazarsa kullanın. Gıda zehirlenmelerinin çoğunda antibiyotik gerekmez.
• İshal kesici ilaçları ancak eczacıya ya da doktora danıştıktan sonra kullanın; ateş veya dışkıda kan varsa hiç kullanmayın.

Düzeldiğini ya da kötüleştiğini nasıl anlarım?

İdrarın renginin açılması, kusmanın seyrekleşmesi, hastanın doğrulup yemek istemesi iyiye işarettir. İdrarın giderek azalması, baş dönmesinin artması, kusmanın yavaşlamaması ya da iki üç gün sonra hâlâ düzelme olmaması ise kötüye işarettir. Bu durumda beklemeye devam etmeyin, doktora veya hastaneye gidin.

Birkaç saatte bir yeniden kontrol edin. Hastanın en son ne zaman idrara çıktığını, ne kadar içip ne kadarını tutabildiğini bir kenara not edin. Fazla titizlik gibi gelebilir ama bir sonraki kararı çok kolaylaştırır; doktor da tam olarak bunu soracaktır.

Gıda zehirlenmesinde evde serum ne zaman mantıklı?

Evde serumun işe yarayabileceği dar bir ara durum var. Hasta olan kişi başka bir sağlık sorunu olmayan bir yetişkin, acil belirti yok; ama hafif sıvı kaybı var (susuzluk, koyu idrar, halsizlik, hafif baş dönmesi) ve ağızdan yeterince sıvı tutamıyor. Damar yoluyla verilen serum, sıvıyı ve tuzları doğrudan damara verir, yani midenin tutup tutmamasına bağlı kalmaz.

Her randevu önce doktordan geçer. Kısa bir sağlık formu doldurursunuz ve hemşire yola çıkmadan önce bir doktor bu formu inceler. Doktor, hastanenin daha doğru yer olduğuna karar verebilir ve bu gayet normal bir cevaptır. Yanlış kişiye serum takmaktansa sizi acile yönlendirmeyi her zaman tercih ederiz.

Serumun sınırları da var. Kaybedilen sıvıyı yerine koyar, halsizliği ve bulantıyı hafifletebilir; ama mikrobu öldürmez, ishali kesmez ve doktor muayenesinin yerini tutmaz. Hamile veya emziren kişiler, kalp ya da böbrek hastaları ve bazı ilaçları kullananlar genellikle uygun değildir.

Evde serum ziyareti neleri kapsar, ücret ne kadar?

WhatsApp'tan bize şikâyetleri ve adresi yazarsınız. Sağlık formu ve doktor onayından sonra lisanslı bir hemşire gerekli her şeyle evinize gelir. Önce hastanın nasıl hissettiğini sorar, temel kontrolleri yapar ve ancak ondan sonra serumu takar. Serumların çoğu 45–60 dakika sürer. Hemşire bu süre boyunca yanınızdadır ve uyarı işaretlerini takip eder. Durum düzelmek yerine kötüye giderse serumu durdurur ve sizi hastaneye yönlendirir ya da 112'yi aramanızı söyler.

Sıvı desteği için genellikle daha fazla sıvı veren Yoğun Sıvı Serumu (€229) ya da halsizlik de varsa Vitamin C ve Çinko Serumu (€179) tercih ediliyor. Bulantı önleyici ilaç ek olarak eklenir; ekler tanesi €25–€49 arasındadır. Ziyaret ücreti kişi başı değil, ziyaret başınadır: €25. İki veya daha fazla kişi birlikte randevu alırsa ziyaret ücreti alınmaz. 00:00 ile 07:00 arasında €40 gece ücreti eklenir. Ödeme kartla ya da nakit yapılır, fiyatlar euro cinsindendir. Hemşire yola çıkana kadar iptal ücretsizdir.

Evdeki diğer kişiler nasıl korunur?

Mide virüslerinin çoğu aynı ev içinde kolayca yayılır. Birkaç basit alışkanlık, hastalığın bir kişide kalmasına yardımcı olur:

• Herkes tuvaletten sonra ve yemeğe dokunmadan önce ellerini sabun ve suyla yıkasın. Bazı mide virüslerine karşı el dezenfektanı tek başına yetmez.
• Hasta olan kişi ayrı havlu kullansın, mümkünse ayrı tuvalet de kullansın.
• Klozeti, muslukları, kapı kollarını ve elektrik düğmelerini her gün çamaşır suyu içeren bir temizleyiciyle silin.
• Kirlenen kıyafetleri ve çarşafları ayrı olarak, sıcak programda yıkayın.
• Hasta olan kişi, şikâyetleri geçtikten sonra en az iki gün başkalarına yemek hazırlamasın.
• Şüphelendiğiniz yiyeceği atın. Bozuk mu diye tadına bakmayın.